Köprübaşı İlçesi: Barajın Kıyısında Doğan Yerleşim

Manisa'nın kuzeydoğusunda, Salihli-Demirci karayolu üzerinde yer alan Köprübaşı, ilin en küçük ve idari geçmişi en kısa ilçelerinden biridir. Kuzeyinde Gördes, güneyinde Salihli, doğusunda Demirköprü Barajı ile çevrili ilçenin rakımı 250 metre, yüzölçümü 318 kilometrekaredir; il merkezine uzaklığı 123 kilometredir.

Bölgede Hitit, Lidya, Pers, Bergama, Saruhanoğulları ve Osmanlı dönemlerine ait izler bulunsa da bugünkü Köprübaşı yerleşiminin hikâyesi, önceki dönemlerin tersine, köklü bir kent geleneğinden değil, yakın tarihli bir zorunlu göçten doğmuştur; bu yönüyle ilçe, Manisa'nın diğer ilçelerinden farklı bir kuruluş öyküsüne sahiptir. Yerleşimin hikâyesi 20. yüzyılın ortasına dayanır. Gediz Nehri üzerinde sulama, taşkın kontrolü ve enerji üretimi amacıyla 1954-1960 yılları arasında inşa edilen Demirköprü Barajı su tutmaya başlayınca, sular hızla doğuya ilerleyerek eski Borlu ilçesinin topraklarını basmış; Borlu halkının bir bölümü 1958 yılından itibaren bugünkü Köprübaşı'nın bulunduğu alana yerleşmiştir. DSİ verilerine göre 74 metre yüksekliğindeki toprak dolgu barajın oluşturduğu gölet, normal su kotunda 47,66 kilometrekarelik bir alanı ve 1.320 hektometreküp su hacmini kaplamakta; 69 megavat kurulu güçteki hidroelektrik santral yılda ortalama 193 gigavatsaat enerji üretirken, baraj suları yaklaşık 99.220 hektarlık tarım alanını sulamaktadır. Yerleşim 1959'da köy, 1968'de belediye statüsü kazanmış, 20 Mayıs 1990 tarihinde ise Gördes ilçesinden ayrılarak müstakil ilçe olmuştur; ilk kaymakam 12 Ağustos 1991'de görevine başlamıştır.

Köprübaşı Hükümet Konağı'nın inşaatına 1997 yılında başlanmış, bina 7 Ocak 2001'de hizmete açılmıştır. Zemin katla birlikte dört katlı olan bina, günümüzde kaymakamlık ile ilçedeki diğer devlet dairelerine ev sahipliği yapmaya devam etmekte, ilçe genelindeki resmi hizmetlerin büyük bölümü bu tek çatı altında yürütülmektedir. İlçenin eğitim altyapısına 7 Mart 1994'te kurulan ve Manisa Celal Bayar Üniversitesi'ne bağlı olarak faaliyet gösteren Köprübaşı Meslek Yüksekokulu da katkı sunmakta; okulda Harita ve Kadastro, Mahkeme Büro Hizmetleri ve İşletme Yönetimi gibi önlisans programları yürütülmektedir.

TÜİK'in ADNKS verilerine göre Köprübaşı'nın 2025 yılı nüfusu 12.217 kişidir; bunun 6.011'i erkek, 6.206'sı kadındır. Kadın nüfusun erkek nüfusa oranla hafif fazlalığı, Manisa'nın kırsal ve göç veren ilçelerinin genelinde gözlemlenen bir demografik örüntüyle örtüşmektedir. İlçe, 46 mahallesiyle Manisa'nın en az nüfuslu ilçesi konumundadır ve son on yılda nüfusu yaklaşık yüzde 10 oranında azalmıştır. 2018 sayımına göre nüfusun yaklaşık 5.100'ü ilçe merkezinde, 7.043'ü ise çevredeki kırsal mahallelerde yaşıyordu; bu tablo, Demirköprü Barajı'nın yol açtığı dağınık yerleşim tarihinin bugün hâlâ ilçenin nüfus dağılımına yansıdığını göstermektedir.

İlçe ekonomisi geleneksel olarak tütün, hayvancılık, palamut, tahıl, balıkçılık, zeytincilik ile kestane ve ceviz üretimine dayanmıştır. Ancak son on beş yılda birkaç çiftçinin devlet desteğiyle başlattığı deneme üretimi, ilçenin ekonomik kaderini değiştirmiştir: bugün ilçe genelinde yaklaşık 500 üretici, 4-4,5 bin dekar alanda çilek yetiştirmekte, yıllık üretim yaklaşık 9 milyon kilograma ulaşmaktadır. Menşe adıyla coğrafi işaret tescili alan Köprübaşı çileğinin yaklaşık yüzde 90'ı ihraç edilmektedir; bu dönüşüm, bir zamanlar Manisa'nın en çok göç veren ilçelerinden biri olan Köprübaşı'nın nüfus kaybını yavaşlatan önemli bir etken olarak görülmektedir.

Demirköprü Barajı çevresi, mesire alanları ve göletindeki alabalık üretim tesisleriyle ilçenin doğa turizmi potansiyelinin merkezini oluşturur. Yaz aylarında Ayran, Karacaağaç, Alanyayla, Akça ve Kazıklı gibi yaylalar serinlemek isteyenlerin uğrak noktalarındandır. İlçe sınırları içindeki Adala Kanyonu ve Gölbaşı Mesire Alanı da doğa yürüyüşü ve piknik amacıyla ziyaret edilen diğer alanlar arasında sayılmaktadır. Engebeli bir arazi üzerine dağınık biçimde kurulmuş çok sayıda kırsal mahalle, ilçe nüfusunun önemli bir bölümünü barındırmaya devam etmektedir; bu dağınık yerleşim deseni, doğrudan barajın yol açtığı 1958 sonrası iskân sürecinin bugüne kadar süregelen bir izi olarak değerlendirilebilir.

Bir barajın yol açtığı göçle kurulan ve yıllar içinde çilek üretimiyle yeniden hayat bulan Köprübaşı, hem Manisa'nın en genç idari geçmişine sahip ilçesi hem de tarımsal dönüşümün somut örneklerinden biri olarak öne çıkmaktadır. On beş-yirmi yıl öncesine kadar ilin en çok göç veren yerleşimlerinden biri sayılan ilçenin, coğrafi işaretli çileğiyle kazandığı ekonomik ivme, küçük ölçekli bir kırsal yerleşimin nasıl yeniden canlanabileceğine dair Manisa ölçeğinde dikkat çeken bir örnek oluşturmaktadır.

İlgili yazılar

Kaynakça

Görsel: adnan akyol · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

PaylaşX WhatsApp Facebook